** (ክፍል አንድ)
ይህ ፅሁፍ ከታሪካዊ ሰነድ በማገላበጥ ተነስቶ የጅቡቲን እና የኢትዮጵያን የታሪክ ትስስር፣ የፈረንሳይን የቅኝ ግዛት መስፋፋት እንዲሁም የአካባቢውን የፖለቲካ ኢኮኖሚ በዝርዝር የሚተነትን
በ<<G-24 News>> የተዘጋጀ ሳምንታዊ ልዩ እፍታ ነው።
ጅቡቲ በቆዳ ስፋቷ አነስተኛ ብትሆንም በጂኦ-ፖለቲካዊ አቀማመጧ ግን የአለም የንግድ መስመር የጀርባ አጥንት ተደርጋ ትቆጠራለች።
በአፍሪካ ቀንድ የምትገኝ፣ የቆዳ ስፋቷ 23,200 ካሬ ኪሎ ሜትር ወይም የኢትዮጵያን ሁለት በመቶ ገደማ የምታክለው ይህች ሀገር፣ የህዝብ ቁጥሯም አንድ ሚሊየን አካባቢ ነው።
ይሁን እንጂ በቀይ ባህር እና በኤደን ባህረ ሰላጤ መገናኛ ላይ፣ ባብ-ኤል-መንደብ ተብሎ በሚጠራው “የአለም አንገት” ላይ በመገኘቷ ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለአለም ንግድ ወሳኝ በር ሆና ታገለግላለች።
በአሁኑ ወቅት ከ90% በላይ የሚሆነው የሀገሪቱ ገቢ ከወደብ አገልግሎት የሚገኝ ሲሆን፣ ይህም የኢኮኖሚዋን ዋነኛ መሰረት ያሳያል።
የጅቡቲ ምስረታ ታሪክ ከአውሮፓውያን የአፍሪካን መቀራመት (Scramble for Africa) ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት አለው።
አውሮፓውያን አፍሪካን ለመቀራመት በበርሊን ጉባኤ (1884-1885) ሲስማሙ፣ ፈረንሳይ ቀይ ባህር ላይ መቆጣጠሪያ ቦታ ፈለገች። ይህ የሆነው እንግሊዝ የኤደን ወሽመጥን በመቆጣጠሯ ለፈረንሳይ መርከቦች ነዳጅ መሙያና የንግድ ጣቢያ ስላስፈለጋት ነበር።
በዚህም ምክንያት ከ1860ዎቹ ጀምሮ ፈረንሳይ በአካባቢው የነበራት ፍላጎት እየጨመረ መጣ።
የሀገሪቱ ምስረታ በዋናነት ሶስት ቁልፍ ደረጃዎችን አልፏል። የመጀመሪያው የንግድ ስምምነት ሲሆን፣ ፈረንሳይ ከጥንታዊው የኦቦክ አካባቢ ሱልጣኖች ጋር በ1862 ባደረገችው ስምምነት መሬት በመግዛት ጅማሮዋን አደረገች።
ቀጥሎም የጅቡቲ ወደብ ግንባታ በ1888 ተጀመረ። በመጨረሻም የኢትዮ-ጅቡቲ የባቡር መስመር መገንባት ጅቡቲን የኢትዮጵያ ዋነኛ የንግድ መውጫ በማድረግ የከተማዋን እና የሀገሪቱን እድገት አፋጠነው።
የዘመናዊቷን ጅቡቲ ምስረታ ከሁለት አቅጣጫ ማየት ይቻላል። በአስተዳደር ረገድ ፈረንሳዊው ሊዮንስ ላጋርድ (Léonce Lagarde) የጅቡቲ ዋና መስራች እና የመጀመሪያው አስተዳዳሪ ተደርጎ ይወሰዳል።
ከተማዋን የንግድ ማዕከል ያደረገውና በ1896 “የፈረንሳይ ሶማሊላንድ” ተብላ እንድትጠራ ያደረገው እሱ ነው። በህዝብ ረገድ ደግሞ ጅቡቲ የጥንታዊው የአፋር እና የኢሳ (ሶማሌ) ጎሳዎች መኖሪያ ናት።
ሀገሪቱ ከረጅም የቅኝ ግዛት ዘመን በኋላ ሉዓላዊነቷን ስታገኝ የመጀመሪያው ፕሬዝዳንት ሀሰን ጉሌድ አፕቲዶን ሀገሪቱን በመምራት ረገድ ትልቅ ድርሻ ነበራቸው።
የግዢ ሂደቱን በተመለከተ ፈረንሳይ ጅቡቲን ለመያዝ የጀመረችው በግዢ እንጂ በጦርነት አልነበረም። የመጀመሪያው ግዢ በ1862 በፈረንሳዊው ተወካይ ሄነሪ ላምበርት አማካኝነት ከአካባቢው የአፋር ሱልጣኖች ጋር ተፈጸመ።
ዋናው ስምምነት መጋቢት 11 ቀን 1862 በታጁራ የባህር ሰላጤ አካባቢ የነበሩት የአዳኢል ሱልጣን ዲኒ አህመድ አቡበከር እና ሌሎች የአካባቢው መሪዎች የኦቦክን ወደብ ለፈረንሳይ በ10,000 ማሪያ ቴሬዛ (50,000 ፍራንክ) በመሸጣቸው ጸደቀ።
የአካባቢው ሱልጣኖች መሬቱን የሸጡት ከጎረቤት ኃይሎች የሚመጣባቸውን ጫና ለመቋቋም የፈረንሳይን ጥበቃ ለማግኘት በማሰብ ነበር።
ፈረንሳውያን መጀመሪያ የገዙት ኦቦክን ብቻ ቢሆንም፣ በኋላ ግን በ1880ዎቹ እና 1890ዎቹ ውስጥ ከታጁራ ሱልጣኖች እና ከኢሳ ጎሳ መሪዎች ጋር ተጨማሪ ስምምነቶችን በማድረግ ወደ ደቡባዊው የጅቡቲ ክፍል ተስፋፉ።
በመጨረሻም በ1888 የአሁኗን የጅቡቲ ከተማን መሰረቱ።
በታሪክ ሂደት ውስጥ ጅቡቲ የተለያዩ ስሞችና ደረጃዎችን አልፋለች። ከተማዋ በ1888 ከተመሰረተች በኋላ በ1896 የፈረንሳይ ሶማሊላንድ ዋና ከተማ ሆና አገልግላለች። በመጨረሻም ከፈረንሳይ ቅኝ ግዛት ወጥታ ሉዓላዊ ሀገር የሆነችው ሰኔ 20 ቀን 1977 እ.ኤ.አ ነው።
የጅቡቲ አስፈላጊነት ዛሬም ቢሆን እጅግ ከፍተኛ ነው። ለኢትዮጵያ 95% የሚሆነው የገቢና ወጪ ንግድ የሚከናወነው በዚህች ሀገር በኩል በመሆኑ የህልውናዋ ዋነኛ አካል ናት።
ለአለም ደግሞ የነዳጅ እና የሸቀጥ ንግድ በሚያልፍበት ቁልፍ መስመር ላይ በመሆኗ፣ እንደ አሜሪካ፣ ቻይና እና ፈረንሳይ ያሉ ኃያላን ሀገራት ወታደራዊ ካምፓቸውን እዚያው መስርተው ይገኛሉ።
ባጠቃላይ ጅቡቲ የተመሰረተችው ፈረንሳይ ከአካባቢው ሱልጣኖች በገዛችው መሬት ላይ ነው።
ዛሬ ጅቡቲ በዓለም ላይ በርካታ የኃያላን ሀገራት ወታደራዊ ካምፖች (አሜሪካ፣ ቻይና፣ ፈረንሳይ፣ ጃፓን) በአንድ ላይ የሚገኙባት ብቸኛ ሀገር መሆኗ፣ “የጂኦ-ፖለቲካዊ የጀርባ አጥንትነት” በዘመናዊው ዓለም ጭምር የሚያረጋግጥ ነው።
የጅቡቲ ታሪክ የቅኝ ግዛት፣ የንግድ ስምምነቶች እና የስትራቴጂካዊ ጥቅሞች ውጤት ሲሆን፣ ዛሬም የአፍሪካ ቀንድ የኢኮኖሚና የፖለቲካ መለኪያ ሆና ቀጥላለች።
ክፍል ሁለት!
ታዲያ አፄ ሚኒሊክ የሸጧት ጁቡቲ
የትኛዋን ነው? በሚል — ይቀጥላል
via – G-24 News Media — ከመረጃ ባሻገር!
See less